Obowiązkowa mediacja w sprawach gospodarczych – nowe przepisy Kodeksu Postępowania Cywilnego i konsekwencje odmowy

05.03.2026

Nowelizacja Kodeksu Postępowania Cywilnego, która weszła w życie już 1 marca 2026 r. wprowadza istotne zmiany dla przedsiębiorców prowadzących spory sądowe. Szczególne znaczenie ma dodanie art. 458³^a KPC oraz zmiana art. 103 KPC, które wzmacniają rolę mediacji w postępowaniach gospodarczych i przewidują realne konsekwencje finansowe za odmowę udziału w niej.

Obowiązkowe skierowanie do mediacji

Zgodnie z nowym art. 458³a KPC sąd, rozpoznając określone sprawy gospodarcze, ma obowiązek skierować strony do mediacji. Regulacja ta obejmuje przede wszystkim spory wynikające z:

• umów o roboty budowlane,
• umów powiązanych z procesem budowlanym, zawieranych w celu wykonania robót budowlanych.

Skierowanie do mediacji następować będzie co do zasady przed posiedzeniem przygotowawczym albo przed pierwszą rozprawą. Celem ustawodawcy jest zwiększenie liczby ugodowych zakończeń sporów, skrócenie czasu postępowań oraz ograniczenie kosztów prowadzenia wieloletnich procesów – co w branży budowlanej ma szczególne znaczenie.

Warto podkreślić, że obowiązek dotyczy sądu, a nie stron – mediacja pozostaje formalnie dobrowolna. Strony nie mają obowiązku zawarcia ugody ani prowadzenia mediacji do końca, jednak ich postawa procesowa podlega ocenie sądu przy rozstrzyganiu o kosztach.

Skutki odmowy mediacji ]

Nowelizacja art. 103 KPC wprowadza mechanizm dyscyplinujący strony do realnego udziału w mediacji. Jeżeli strona:

• bez uzasadnionej przyczyny odmówi udziału w mediacji lub
• nie stawi się na posiedzenie mediacyjne mimo wyrażonej zgody,

sąd może obciążyć ją kosztami procesu niezależnie od wyniku sprawy.

W praktyce oznacza to możliwość:

• zasądzenia od tej strony całości kosztów postępowania,
• zwiększenia obciążenia kosztowego ponad standardową zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy,

Sąd powinien wcześniej pouczyć strony o ryzyku takich konsekwencji.

Znaczenie zmian dla przedsiębiorców

Nowe przepisy stanowią wyraźny sygnał, że mediacja staje się stałym elementem sporów gospodarczych, szczególnie w sektorze budowlanym. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność:

• przygotowania strategii mediacyjnej już na wczesnym etapie sporu,
• analizy opłacalności ugody,
• uwzględnienia ryzyka kosztowego w przypadku odmowy mediacji.

W wielu przypadkach mediacja może pozwolić na szybsze odzyskanie należności, utrzymanie relacji biznesowych oraz ograniczenie kosztów obsługi prawnej.

Dodanie art. 458³a KPC oraz zmiana art. 103 KPC wzmacniają praktyczne znaczenie mediacji w postępowaniach gospodarczych. Choć udział w mediacji nie jest bezwzględnie przymusowy, odmowa bez uzasadnionej przyczyny może skutkować dotkliwymi konsekwencjami finansowymi. Nowelizacja wpisuje się w szerszy trend promowania polubownych metod rozwiązywania sporów i zwiększania efektywności postępowań sądowych.

W razie pytań dotyczących wpływu nowych regulacji na prowadzone lub planowane postępowania gospodarcze, zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią.